Digitalni repozitorijum
Univerziteta u Beogradu
{{ mc.sd.lang | uppercase }}
Dometi i ograničenja veštačke inteligencije u podsticanju darovitosti (iz ugla nastavnika)
The Potentials And Limitations Of Artificial Intelligence In Fostering Giftedness (From The Teachers’ Perspective)
Gojkov, Grozdanka
Stojanović, Aleksandar
Savremeni autori se slažu sa činjenicom da razvoj veštačke inteligencije (AI) pruža nove mogućnosti u obrazovanju i usmeravanju darovitih ka postizanju vrhunskih rezultata. U procesu vođenja i usmeravanja darovitih učenika suštinsku ulogu imaju nastavnici (u stvaranju izazova, podržavanju interesovanja učenika, formulisanju podsticajnih pitanja, poznavanju intrapersonalnih i interpersonalnih faktora – crta ličnosti, stilova učenja, motivacionih strategija i dr.). Stoga smo smatrali značajnim istražiti viđenje nastavnika o mogućnostima i ograničenjima primene veštačke inteligencije u radu sa darovitim učenicima, kao i načinima stvaranja uslova da u primeni veštačke inteligencije imaju što korisnije didaktičko sredstvo za podsticanje interesovanja darovitih za ulaganje napora ka postizanju izvrsnosti. Predmet istraživanja koje smo sproveli su dometi i ograničenja veštačke inteligencije u podsticanju darovitosti, sagledavani iz perspektive nastavnika iz osnovnih i srednjih škola u Srbiji. Cilj je bio da se dođe do odgovora na pitanje kako nastavnici vide doprinos AI identifikaciji, podršci i razvoju darovitih učenika, kroz sumiranje svojih iskustava, nalaza istraživanja i iskustava drugih, o izazovima i ograničenjima AI u procesu podsticanja izvrsnosti darovitih. U skladu s tim, jedan od zadataka bio je da se utvrdi za koje potrebe nastavnici koriste veštačku inteligenciju u radu sa darovitima. Takođe, nastojali smo da saznamo kakva su mišljenja nastavnika o ograničenjima i izazovima veštačke inteligencije. Za potrebe istraživanja korišćena je tehnika anketiranja i kreiran odgovarajući upitnik (DIO AI). Uzorak nastavnika iz škola u Srbiji formiran je na osnovu njihovog slobodnog opredeljenja da se uključe putem Google Forms-a u onlajn popunjavanje instrumenta. Preliminarni nalazi: 1) indikativan je nalaz da više od dve petine ispitanih nastavnika (40,9%) ne koristi veštačku inteligenciju; 2) od nastavnika koji koriste AI najviše njih (68,2%) to smatra značajnim za personalizovan pristup učenju/individualizaciju nastave; za praćenje napretka darovitih učenika u nastavi (25%); za ranu identifikaciju darovitosti kroz analizu interesovanja, ponašanja i uspeha učenika (20,5%); i za otkrivanje specifičnih oblasti u kojima učenik ima potencijal/izuzetne sposobnosti (15,9%); 3) među navođenim ograničenjima, nastavnici ističu da AI ne može da zameni ljudski faktor, pre svega nastavnika, koji je posebno važan za emocionalni, socijalni i moralni razvoj učenika; 4) naglašava se potreba racionalnog korišćenja AI, uz kritički pristup. Složenije statističke analize, koje su u toku, daće detaljnije podatke o navedenim pitanjima na koje se traže odgovori (posebno u odnosu na varijable godina radnog staža nastavnika, pola i vrste završenih visokoškolskih institucija).
Contemporary authors agree that the development of artificial intelligence (AI) offers new opportunities in education and in guiding gifted individuals toward achieving excellence. In the process of guiding and directing gifted students, teachers play a crucial role—by creating challenges, supporting student interests, posing stimulating questions, and understanding intrapersonal and interpersonal factors such as personality traits, learning styles, motivational strategies, and more. Therefore, we considered it important to explore teachers’ perspectives on the possibilities and limitations of applying artificial intelligence in working with gifted students, as well as ways to create conditions that would allow AI to be a useful didactic tool for stimulating gifted students’ interest and effort toward excellence. The subject of our research was the potential and limitations of artificial intelligence in fostering giftedness, observed from the perspective of teachers from primary and secondary schools in Serbia. The goal was to find answers to how teachers perceive the contribution of AI to the identification, support, and development of gifted students—through a summary of their own experiences, research findings, and the experiences of others—regarding the challenges and limitations of AI in the process of promoting excellence in gifted students. Accordingly, one of the tasks was to determine for what purposes teachers use artificial intelligence when working with gifted students. We also aimed to find out teachers’ opinions on the limitations and challenges of AI. The research employed a survey method using a specially designed questionnaire (DIO AI). The sample of teachers from schools in Serbia was formed based on their voluntary participation through an online Google Forms instrument. Preliminary findings: 1) An indicative finding is that more than two- fifths of the surveyed teachers (40.9%) do not use artificial intelligence; 2) Among those who do use AI, the majority (68.2%) consider it important for a personalized approach to learning/individualized instruction; 25% use it to monitor the progress of gifted students; 20.5% for early identification of giftedness through the analysis of student interests, behavior, and achievements; and 15.9% for identifying specific areas in which a student has potential or exceptional abilities; 3) Among the limitations mentioned, teachers emphasize that AI cannot replace the human factor—especially the teacher—who is particularly important for the emotional, social, and moral development of students; 4) The need for rational use of AI is emphasized, along with a critical approach. More complex statistical analyses, currently underway, will provide more detailed data on the issues explored (especially in relation to variables such as years of teaching experience, gender, and type of higher education institution completed).
srpski
2025
© All rights reserved
Keywords: gifted students, artificial intelligence, teachers.
Ključne reči: daroviti učenici, veštačka inteligencija, nastavnici.