Naslov (srp)

Uticaj endokrinih ometača, bisfenola A i dibutil-ftalata, na funkciju humanih endotelnih ćelija u uslovima in vitro : doktorska disertacija

Autor

Kokai, Dunja, 1991-

Doprinosi

Đorđević, Jelena, 1964-
Savić-Pavićević, Dušanka, 1972-
Andrić, Nebojša, 1971-
Stanić, Bojana, 1975-
Marković Filipović, Jelena, 1984-

Opis (srp)

Bisfenol A (BPA) i dibutil-ftalat (DBP) su prisutni u mnogim proizvodima koje čovek svakodnevno koristi. Negativan uticaj ovih hemikalija na endokrini i reproduktivni sistem je dobro ispitan, ali su podaci o njihovom uticaju na kardiovaskularni sistem oskudni. Cilj ove doktorske disertacije je da se ispitaju funkcijske i molekulske promene na humanim endotelnim ćelijama EA.hy926 koje se javljaju kao odgovor na dugotrajno (12-14 nedelja) izlaganje ćelija 10-9, 10-8 i 10-7 М BPA i DBP i kratkotrajno (15 min – 48 h) izlaganje 10-7, 10-6 i 10-5 M BPA i 10-6, 10-5 i 10-4 M DBP u uslovima in vitro.Dugotrajno i kratkotrajno izlaganje EA.hy926 ćelija BPA dovodi do funkcijskih i molekulskih promena koje pospešuju integritet endotela u uslovima in vitro: smanjeno vezivanje monocita za endotelne ćelije preko smanjenja relativne ekspresije gena za adhezivni molekul VCAM-1, povećana adhezija ćelija za želatin i smanjena migracija, smanjena propustljivost jednosloja endotelnih ćelija uz povećanu ekspresiju okludina i ZO-1, kao i smanjeni nivo ROS, uz istovremeno povećano stvaranje NO preko ER i GPER i nizvodno aktivacijom signalnog puta PI3K/Akt i eNOS.Dugotrajno i kratkotrajno izlaganje EA.hy926 ćelija DBP dovodi do funkcijskih i molekulskih promena koje narušavaju integritet endotela u uslovima in vitro: povećano vezivanje monocita za endotelne ćelije, promene u migraciji ćelija i angiogenezi, promene u propustljivosti jednosloja endotelnih ćelija uz odgovarajuće promene u ekspresiji okludina i ZO-1, kao i povećano stvaranje NO preko ER i GPER i nizvodne aktivacije signalnih puteva PI3K/Akt, MAPK/ERK i eNOS. Utvrđeno je da ovi mehanizmi imaju ulogu u angiogenezi i migraciji ćelija, za koju je pokazano da se dešava uz povećanu aktivnost enzima MMP-2.

Opis (srp)

Biologija - Molekularna biologija eukariota / Biology - Molecular Biology of Eukaryotes Datum odbrane: 16.12.2025.

Opis (eng)

Bisphenol A (BPA) and dibutyl phthalate (DBP) are present in many products people use daily. The negative impact of BPA and DBP on the endocrine and reproductive systems is well documented; however, the data regarding their impact on the cardiovascular system are scarce. The goal of this Doctoral Dissertation was to investigate whether in vitro long-term (12-14 weeks) exposure to 10-9, 10-8, and 10-7 М BPA and DBP and short-term (15 min – 48 h) exposure to 10-7, 10-6, and 10-5 M BPA and 10-6, 10-5, and 10-4 M DBP affects the functional and molecular properties of EA.hy926 cells.Long-term and short-term exposure of EA.hy926 cells to BPA induces functional and molecular changes that promote endothelial integrity: decreased adhesion of monocytes to endothelial cells via decreased relative expression of VCAM-1, increased cell adhesion to gelatin and decreased migration, diminished endothelial permeability accompanied with increased expression of occludin and ZO-1, lower ROS levels, and increased NO synthesis via ER and GPER and downstream activation of the PI3K/Akt pathway and eNOS.Long-term and short-term exposure of EA.hy926 cells to DBP induces functional and molecular changes that disrupt endothelial integrity: increased adhesion of monocytes to endothelial cells, alterations in cell migration and angiogenesis, changes in the permeability of the endothelial monolayer with relevant changes in the expression of occludin and ZO-1, as well as an increase in NO synthesis via ER and GPER and downstream activation of PI3K/Akt and ERK1/2 pathways and eNOS. It was concluded that these mechanisms have a role in the regulation of angiogenesis and cell migration, which was confirmed to occur with an increase in MMP-2 activity.

Jezik

srpski

Datum

2025

Licenca

Ovo delo je licencirano pod uslovima licence
Creative Commons CC BY-NC-ND 3.0 AT - Creative Commons Autorstvo - Nekomercijalno - Bez prerada 3.0 Austria License.

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/at/legalcode

Predmet

OSNO - Opšta sistematizacija naučnih oblasti, Molekularna biologija

endothelial cells, bisphenol A, dibutyl phthalate, endothelial dysfunction

OSNO - Opšta sistematizacija naučnih oblasti, Molekularna biologija

endotelne ćelije, bisfenol A, dibutil-ftalat, endotelna disfunkcija

577.2:577.1(043.3)